Валынь

 
 
 

Мяжа: Польшча - СССР
Сёння: Украіна

 

міжваенны час заслужыла назву Надслучанскай Швейцарыі. На поўначы ад яе вялізныя плошчы лясоў і балот, а на поўдні спадзістыя ўзгоркі і яры Валынскага ўзвышша. Спадарыні Яніне Дамброўскай з вёскі Сіўкі споўнілася 90 гадоў, і яна па сённяшні дзень размаўляе на цудоўнай польскай мове, памятаючы часы, калі ў недалёкіх Левачах стаялі салдаты Корпуса аховы мяжы. Бабулька цудам перажыла тое, што адбылося пасля верасня 1939 г. – тэрор немцаў, рускіх і ўкраінскіх нацыяналістаў, і сёння яна адна з апошніх польскіх жыхарак гэтых раёнаў.
У выніку масавых забойстваў украінскіх нацыяналістаў, звязаных з Украінскай паўстанцкай арміяй (так званыя “бандэраўцы”) пры падтрымцы часткі мясцовага ўкраінскага насельніцтва, на Валыні загінула 60 000 чалавек. У выніку аналагічнай этнічнай чысткі ва Усходняй Малапольшчы, гэта значыць у Тарнапольскай, Львоўскай і Станіслаўскай губернях, загінула не менш за 25 000 чалавек, а ў Любельскім і Палескім ваяводствах ад 10 да 20 тысяч. Усяго ў выніку сістэматычных пагромаў у 1943–1944 гадах страцілі жыццё каля 100 000 палякаў, а таксама праведных украінцаў, якія ратавалі суседзяў-палякаў альбо адмаўляліся ўдзельнічаць у забойствах.
Спадарыня Сафія, украінка з вёскі Тэсіў успамінала: “Аднойчы ўвечары да нас завіталі бандэраўцы, якія сказалі свайму брату: ”Давай, прагуляемся з намі”. Ён паглядзеў на іх і сказаў, каб пакінулі яго ў спакоі, бо ён нікога не заб’е. Яны паглядзелі адзін аднаму ў вочы, момант быў жудасны. Але яны адступілі, пакінулі нас і пайшлі адны ў ноч. У нашай вёсцы жыло некалькі польскіх сем’яў. Яны былі добрымі людзьмі, мы дапамагалі адзін аднаму. Яны забілі іх ні за што. Гэтак жа, як і бацькоў майго мужа”.
І ўсё ж Аляксандр і Вікторыя са Здалбунава даказваюць, што, нягледзячы на трагічную гісторыю на Валыні, прымірэнне магчыма. Пара ўзначальвае аб’яднанне “Валынь”, якое трымаецца даваенных традыцый. У большасці скаўтаў мяшаныя карані, але ўсе павінны валодаць як мінімум дзвюма мовамі. Гэта абавязковая ўмова.
– Гэтае аб’яднанне пераймае традыцыі супрацоўніцтва паміж нашымі народамі. Падобных прыкладаў у гісторыі не бракуе, трэба толькі крыху пашукаць. – Аляксандр пералічвае герояў і падзеі на адным дыханні, даказваючы, што польска-ўкраінскія саюзы былі магчымымі і прынеслі адчувальныя вынікі. Ад Вялікага літоўскага гетмана Канстанціна Астрожскага, які разграміў маскавітаў пад Оршай на пачатку XVI стагоддзя, да лідара Украінскай Народнай Рэспублікі Сымона Пятлюры і яго саюза з Юзафам Пілсудскім супраць бальшавікоў у 1920 г.

Яніна Дамброўская з вёскі Сіўкі Валынскага Палесся.
Яніна Дамброўская з вёскі Сіўкі Валынскага Палесся.

Падчас вайны нямецкія ўсмірэнні, забойствы, здзейсненыя “бандэраўцамі” і ўступленне Саветаў.

Знакаміты ліцэй Крамянца, званы Валынскімі Афінамі.
Знакаміты ліцэй Крамянца, званы Валынскімі Афінамі.

У XIX ст. яго часта наведваў адзін з польскіх нацыянальных песняроў Юліюш Славацкі.

Надслучанская Швейцарыя
Надслучанская Швейцарыя

Прарыў Случы аддзяляе Валынскае узгор'е ад балот Валынскага Палесся.

На Валыні
На Валыні
Пейзаж Валынскага Узвышша.
Пейзаж Валынскага Узвышша.
Рака Случ
Рака Случ
“Немцы і ўкраінскія нацыяналісты прагнулі забойстваў. Забівалі палякаў і адзін аднаго”
“Немцы і ўкраінскія нацыяналісты прагнулі забойстваў. Забівалі палякаў і адзін аднаго”

“Яны нічога не дамагліся, а толькі нявінную кроў пралілі. У рэшце рэшт, рускія іх усіх у тры вятры пагналі”.

“Я проста хацела б спакойна жыць, як мае дзяды, у гэтых палескіх балотах. Па-свойму”.
“Я проста хацела б спакойна жыць, як мае дзяды, у гэтых палескіх балотах. Па-свойму”.

“Чым глыбей у балоце, тым бяспечней. Толькі дзікая прырода прыносіць суцяшэнне”.

Месца пасля польскіх могілак у Людвіполі.
Месца пасля польскіх могілак у Людвіполі.
Сімвалічная магіла трох польскіх сем'яў, забітых падчас бойні на Валыні.
Сімвалічная магіла трох польскіх сем'яў, забітых падчас бойні на Валыні.
Пантэон памяці Украінскай паўстанцкай арміі (УПА) на ўрочышчы Гурбы.
Пантэон памяці Украінскай паўстанцкай арміі (УПА) на ўрочышчы Гурбы.

У 1944 годзе тут адбылася адна з найбуйнейшых бітваў паміж УПА і Саветамі. Аднак нідзе няма інфармацыі аб тым, што да 1943 года тут існавала польская вёска, знішчаная ўкраінскімі нацыяналістамі.

Успамін аб свеце да ІІ Сусветнай вайны:
Успамін аб свеце да ІІ Сусветнай вайны:

“Палякі і ўкраінцы жылі ў згодзе. Паміж намі не было нянавісці".

Валынскія дарогі.
Валынскія дарогі.
Вольга Рой: “Нацыяналісты ўбілі маладым хлопцаў у галовы, каб пачалі забіваць суседзяў”
Вольга Рой: “Нацыяналісты ўбілі маладым хлопцаў у галовы, каб пачалі забіваць суседзяў”

Вольга – руская, якая ад нараджэння жыве ў Астрозе, які ляжаў калісьці на польска-савецкім памежжы. З сумам успамінае часы, калі Валынь была домам для многіх розных народаў.

Царква на Валыні.
Царква на Валыні.
Аляксандр і Ліліяна Серацінскія:“У 1941 г. стараста ўсіх папярэдзіў, што немцы спаляць нашу вёску”.
Аляксандр і Ліліяна Серацінскія:“У 1941 г. стараста ўсіх папярэдзіў, што немцы спаляць нашу вёску”.

“Ён быў паляк, але не бачыў розніцы, хто ад маці полькі, хто ад украінкі”.

Руіны замка ў памежным горадзе Корэц.
Руіны замка ў памежным горадзе Корэц.
Валынскія дарогі.
Валынскія дарогі.
У горад Усхоў на захадзе Польшчы трапіла пасля вайны мама пані Магдалены.
У горад Усхоў на захадзе Польшчы трапіла пасля вайны мама пані Магдалены.

У часе падарожжа нам удалося знайсці на Валыні сляды яе сямейнай гісторыі.

Вольга Гардычук, мама Магдалены, нарадзілася да вайны ў вёсцы Тесіў на Валыні.
Вольга Гардычук, мама Магдалены, нарадзілася да вайны ў вёсцы Тесіў на Валыні.
Сафія Гардычук: “Мы паняцця не мелі, што яна пасля вайны дзесьці там у Польшчы жыве”.
Сафія Гардычук: “Мы паняцця не мелі, што яна пасля вайны дзесьці там у Польшчы жыве”.
Вёска Тесіў.
Вёска Тесіў.
Умацаванні польскай “лініі Сасенкоўскага”.
Умацаванні польскай “лініі Сасенкоўскага”.

У адным з такіх бункераў, пасля гераічнай шматгадзіннай бітвы з Саветамі, з усім сваім атрадам загінуў падпаручнік Ян Болбат.

Вера на Валынь прыбыла толькі пасля вайны.
Вера на Валынь прыбыла толькі пасля вайны.

На Савецкай Украіне яна перажыла генацыд, штучна справакаваны Сталіным у 30-я гады вялікі голад, які забраў мільёны жыццяў.

Разведчыкі аб’яднання “Валынь”
Разведчыкі аб’яднання “Валынь”

Перад помнікам бітвы з рускімі за польскую незалежнасць пад Касцюхноўкай.

Польска-ўкраінскае сяброўства.
Польска-ўкраінскае сяброўства.
1/1