Гуцульшчына

 

Мяжа: Польшча - Чэхаславакія (з красавіка 1939 г. Венгрыя) - Румынія
Сёння: Украіна

Дарога крута падымаецца. Прабіраецца праз лес, уразаецца ў горную хвою і раптам вырываецца на горныя пашы. На даляглядзе бачны будынак, што зачапіўся за вяршыню, і вянчае ўсю прастору. Шэрыя каменныя блокі, сфармаваныя ў стройны бастыён, пакрыты круглай вежай, маюць у сабе нешта прыцягальнае. Замак на вяршыні магутнага Папа Івана ў масіве Чорнагоры на самай справе – гэта руіны Астранамічна-метэаралагічнай абсерваторыі, вядомай як “Белы слон”, адкрытай у ліпені 1938 г. на польска-чэхаславацкай мяжы. Гэта было самае высока размешчанае і стала заселенае месца ў ІІ Рэчы Паспалітай. Сёння абсерваторыя пасля гадоў разбурэння павольна вяртае былую славу. Тут працуе ўкраінская горная выратавальная станцыя, якую падтрымлівае Польшча, і пасля ўсебаковай рэканструкцыі павінен быць створаны сумесны польска-ўкраінскі даследчы цэнтр з відам на зямлю карпацкіх горцаў: Гуцульшчыну.
Найвялікшым песняром гэтай таямнічай зямлі быў у міжваенны перыяд Станіслаў Вінцэнц, вядомы як Гамер з Гуцульшчыны, аўтар эпапеі “На высокай Паланіне”. У чатырохтомным творы легенды, павер’і, традыцыі, гісторыя і асабістая любоў пісьменніка да сяброў-гуцулаў пераплятаюцца ў чароўную казку пра жыццё гуцулаў.
– Станіслаў Вінцэнц заўсёды казаў нам: “Любі сваё, паважай іншых”. Ён добра разумеў, чым пахне камунізм і ўлада Масквы. Калі прыходзіць вайна, яе ніхто не любіць і не паважае. Яны проста забіваюць адзін аднаго. Яны адабралі ў нас свет, у якім мы жылі ў дні Вінцэнца, – апавядае жыхарка вёскі Гуцульская Верхавіна Марыя Ігнятук, бацькі якой сябравалі са Станіславам Вінцэнцам і яго жонкай Ірынай, а сама яна ў дзяцінстве гуляла з іх дачкой. Да 1960-х Верхавіну называлі Жаб’е, і да вайны гэта быў вядомы ў Польшчы курорт, і, перш за ўсё, сталіца Гуцульшчыны.
Сляды гэтага згубленага свету былі сабраны ў прыватным этнаграфічным музеі, які арганізаваў у Крывароўне Яраслаў Зелянчук. Апроч гуцульскіх рамёстваў, трэмбітаў і ўпрыгожванняў, вы можаце знайсці таблічку з нумарам 102 з дома Вінцэнца і чыгунныя памежныя слупы з польскім і румынскім гербамі, якія раней стаялі ў дзікіх Чыўчынскіх гарах.
На паляне ў вёсцы Быстрэц разам з гуцуламі пісьменнік пабудаваў зруб, які прастаяў чатырнаццаць гадоў. Цяпер ад яго няма і следу. Ёсць толькі драўляны крыж і камень з надпісам, які нагадвае, што: “(...) тут была напісана гісторыя пра старую Верхавіну – мудры, добры і шчаслівы свет”.

Руіны польскай астранамічнай абсерваторыі “Белы слон” на вяршыні гары Поп Іван.
Руіны польскай астранамічнай абсерваторыі “Белы слон” на вяршыні гары Поп Іван.

Масіў Чарнагоры на былой польска-чэхаславацкай мяжы.

З 2017 года тут дзейнічае польска-ўкраінская станцыя горных выратавальнікаў.
З 2017 года тут дзейнічае польска-ўкраінская станцыя горных выратавальнікаў.

Jedyna na Ukrainie placówka ratownicza położona w górach.

Від на украінскія Карпаты.
Від на украінскія Карпаты.
W 2020 r. rozpoczął się У 2020 годзе пачалася поўная рэканструкцыя абсерваторыі.
W 2020 r. rozpoczął się У 2020 годзе пачалася поўная рэканструкцыя абсерваторыі.

У рамках супрацоўніцтва паміж Студыумам Усходняй Еўропы Варашаўскага ўніверсітэту і Прыкарпацкім універсітэтам у Івана-Франкоўску тут будзе створана сучасная даследчая пляцоўка.

Памежны слуп, скінуты Саветамі ў прорву і зноў усталяваны выратавальнікамі.
Памежны слуп, скінуты Саветамі ў прорву і зноў усталяваны выратавальнікамі.

Славік Коваль: “Мяжы няма, але мы не павінны штурхаць гісторыю ў бездань.”

Чарнагорскія сцежкі
Чарнагорскія сцежкі
Абеліск на гары Стог, які абазначаў калісьці трохстык межаў Польшчы, Чэхаславакіі і Румыніі.
Абеліск на гары Стог, які абазначаў калісьці трохстык межаў Польшчы, Чэхаславакіі і Румыніі.

It used to mark the tripoint of the borders of Poland, Czechoslovakia and Romania.

Незаселеныя Чыўчынскія горы на мяжы з Румыніяй.
Незаселеныя Чыўчынскія горы на мяжы з Румыніяй.

Адзін з самых дзікіх горных хрыбтоў у Еўропе.

На працягу некалькіх дзён паходу мы сустрэлі толькі ахоўнікаў нацыянальнага парку і памежніка.
На працягу некалькіх дзён паходу мы сустрэлі толькі ахоўнікаў нацыянальнага парку і памежніка.
Рэшткі "сістэмы" – памежныя загародкі, якія аддзялялі Савецкі Саюз ад свету.
Рэшткі "сістэмы" – памежныя загародкі, якія аддзялялі Савецкі Саюз ад свету.
Яраслаў Зелянчук, ураджэнец Гуцульшчыны, мае прыватны музей Гуцульшчыны.
Яраслаў Зелянчук, ураджэнец Гуцульшчыны, мае прыватны музей Гуцульшчыны.
У яго калекцыі ёсць польска-румынскія памежныя слупы з Чыўчынскіх гор.
У яго калекцыі ёсць польска-румынскія памежныя слупы з Чыўчынскіх гор.

Таксама і слуп з нумарам 1.

Польскі памежны слуп
Польскі памежны слуп
Даваеннае фота польска-румынскай мяжы (з калекцыі Я. Зеленчука).
Даваеннае фота польска-румынскай мяжы (з калекцыі Я. Зеленчука).
Даваеннае фота польска-румынскай мяжы (з калекцыі Я. Зеленчука).
Даваеннае фота польска-румынскай мяжы (з калекцыі Я. Зеленчука).
Гуцулка Марыя Ігнацюк, бацькі якой сябравалі са Станіславам Вінцэнцам і яго жонкай Ірэнай.
Гуцулка Марыя Ігнацюк, бацькі якой сябравалі са Станіславам Вінцэнцам і яго жонкай Ірэнай.
Марыя з мамай і Ірэна Вінцэнц.
Марыя з мамай і Ірэна Вінцэнц.
Станіслаў Вінцэнц з унукамі ў эміграцыі ў Францыі/Швейцарыі.
Станіслаў Вінцэнц з унукамі ў эміграцыі ў Францыі/Швейцарыі.
“Станіслаў Вінцэнц заўсёды казаў нам: “Сваё любі, чужое паважай”.
“Станіслаў Вінцэнц заўсёды казаў нам: “Сваё любі, чужое паважай”.

"Ён добра разумеў, чым пахне камунізм і Маскоўская ўлада. Калі ідзе вайна, ніхто нікога не любіць і не паважае. Яны проста забіваюць адзін аднаго. Яны адабралі ў нас той свет, у якім мы жылі ў часы Вінцэнца”.

Царква ў мястэчку Верхавіна ля падножжа Чарнагары. Былыя польскія Жабы.
Царква ў мястэчку Верхавіна ля падножжа Чарнагары. Былыя польскія Жабы.

Former Polish Żabie.

Гуцулка
Гуцулка
Пад гэтым нумарам жыў Станіслаў Вінцэнц. Дом пісьменніка быў знесены Саветамі
Пад гэтым нумарам жыў Станіслаў Вінцэнц. Дом пісьменніка быў знесены Саветамі
На яго месцы стаіць усталяваны ў 2010 годзе крыж і камень з надпісам:
На яго месцы стаіць усталяваны ў 2010 годзе крыж і камень з надпісам:

"Тут была напісана аповесць пра старую Верхавіну, свет мудры, добры і шчаслівы.”

Шлях на Папа Івана
Шлях на Папа Івана
1/2