Тры ракі

 
 

Мяжа: Польшча - Румынія - СССР
Сёння: Украіна

 

Гісторыя ІІ Рэчы Паспалітай, ад яе нараджэння да трагічнага канца, знайшла сваё адлюстраванне ў гэтых трох памежных рэках. 17 і 18 верасня 1939 г. па мосце праз раку Чарамош у Кутах, які ўжо не існуе, праехалі лімузіны з прэзідэнтам, вышэйшымі прадстаўнікамі польскай дзяржавы і генераламі. За імі цягнуліся армія і калоны мірных жыхароў, якія шукалі прытулку ў Румыніі перад тварам савецкай агрэсіі. 20 верасня на непрыкметнай, поўнай дзірак у бруку вуліцы, загінуў Тадэвуш Далэнга-Мастовіч, аўтар “Кар'ера Нікадзіма Дызмы” і “Прафесара Вільчура”. Прэзідэнт Ігнацы Масціцкі дабраўся да трагічнага маста не з Варшавы, а з вёскі Ніжнія Залучча, што таксама месціцца на рацэ Чарамош, дзе правёў сваю апошнюю ноч на радзіме ў палацы, які належаў сям'і Ярузэльскіх-Крыштафовічаў. Сёння ў ім знаходзіцца дзіцячы дом для дзяцей-інвалідаў, у якім гадамі служылі польскія і ўкраінскія сёстры міласэрнасці з суседняга Снятына.
У Залуччы мяжа пакідае раку Чарамош і, праходзячы праз крыху хвалістыя перадгор’і Карпат, праз некалькі дзясяткаў кіламетраў яна апускаецца ў воды Днястра. На другім баку крутога схілу каньёна, у амаль пятлістым выгібе ракі, знаходзіцца знакаміты даваенны курорт Залешчыкі. Прапаганда Польскай Народнай Рэспублікі настойвала на тым, што ў верасні 1939 г. прадстаўнікі вышэйшых польскіх улад уцяклі ў Румынію. Раскошны курорт добра ўпісваўся ў бачанне распусных капіталістычных крывасмокаў, якія пакідаюць сваю нацыю ў гадзіну суда.
Былая румынская мяжа заканчваецца прыблізна ў сямідзесяці кіламетрах на ўсход ад Залешчыкаў ля крэпасці Святой Тройцы на паветраным мысе ў развілках Днястра і ракі Збруч, што цякуць з поўначы. У міжваенны час на пераходзе праз раку з’явіўся польска-румынска-савецкі пункт сутыкнення трох межаў, пра які, зразумела, няма ні найменшага следу. Над Збручам навісае лёс памежнасці. З першага падзелу Польшчы рака абазначала мяжу паміж Рэччу Паспалітай і Аўстрыяй, пасля ліквідацыі Польшчы паміж Расіяй і Аўстрыяй і ў 20 стагоддзі паміж ІІ Рэччы Паспалітай і СССР. Нават сёння ў межах адной дзяржавы знаходзіцца ментальная і культурная мяжа паміж Заходняй і Цэнтральнай Украінай. Яры Падолля заканчваюцца ля яе вытокаў, і раскідваюцца лясы Валыні.

Сястра Барбара і сляпая бабуля Шурка.
Сястра Барбара і сляпая бабуля Шурка.

Сёстры-вікенціянкі са Снятыня дапамагаюць там, хто найбольш мае патрэбу.

Мост у Кутах праз Чарамош, які злучаў Галіцыю і Букавіну, а калісьці ІІ Рэч Паспалітую і Румынію.
Мост у Кутах праз Чарамош, які злучаў Галіцыю і Букавіну, а калісьці ІІ Рэч Паспалітую і Румынію.

Менавіта тут пакінуў Польшчу прэзідэнт Ігнацы Масціцкі і вышэйшыя прадстаўнікі ўлады II Рэчы паспалітай, даведаўшыся аб савецкай агрэсіі супраць Польшчы 17 верасня 1939 г.

Руіны будынка польскіх памежнікаў каля неіснуючага цяпер моста ў Кутах над Чарамошам.
Руіны будынка польскіх памежнікаў каля неіснуючага цяпер моста ў Кутах над Чарамошам.
Армянскія могілкі ў Кутах. Да вайны Куты называліся армянскай сталіцай Польшчы.
Армянскія могілкі ў Кутах. Да вайны Куты называліся армянскай сталіцай Польшчы.
Косаў або “Гуцульскі Давос”. Фот. Tomasz Lachowski
Косаў або “Гуцульскі Давос”. Фот. Tomasz Lachowski

Доктар Апалінарый Тарнаўскі стварыў тут санаторый пад назвай “Лякарня Нацыі”.

Доктар Тарнаўскі славіўся арыгінальнымі метадамі лячэння і быў піянерам прыроднай медыцыны.
Доктар Тарнаўскі славіўся арыгінальнымі метадамі лячэння і быў піянерам прыроднай медыцыны.

Абуджэнне ў шэсць раніцы, гімнастыка, лячэнне вадой, сонечныя і паветраныя ванны, дыхальная гімнастыка, туры басанож, рэкамендуемая дыета без мяса.

Адна з гістарычных віл на тэрыторыі “Лякарні Нацыі”. Фот. Tomasz Lachowski
Адна з гістарычных віл на тэрыторыі “Лякарні Нацыі”. Фот. Tomasz Lachowski
Пабудаваны ў 1938 г. басейн у Косаве.
Пабудаваны ў 1938 г. басейн у Косаве.
Пабудаваны ў 1938 г. басейн у Косаве.
Пабудаваны ў 1938 г. басейн у Косаве.
У будынку даваеннага рэстарана ствараецца Цэнтр культурнай спадчыны Карпат.
У будынку даваеннага рэстарана ствараецца Цэнтр культурнай спадчыны Карпат.

Са сродкаў Праграмы трансгранічнага супрацоўніцтва Польшча-Беларусь-Украіна ў рамках праекта “Свет Карпацкай ружы”.

Могілкі класікі савецкага аўтапрама.
Могілкі класікі савецкага аўтапрама.
Юзэф Ях, адзін з апошніх даваенных польскіх жыхароў Косава.
Юзэф Ях, адзін з апошніх даваенных польскіх жыхароў Косава.
братоў і сясцёр Мечыслава і Ядвігі Красоўскіх з Косава.
братоў і сясцёр Мечыслава і Ядвігі Красоўскіх з Косава.

Дзецьмі перажылі забойства ўкраінскімі нацыяналістамі тутэйшых палякаў.

Палац Крыштафовічаў-Ярузэльскіх у Залуччы. Сёння дзіцячы дом для дзяцей-інвалідаў.
Палац Крыштафовічаў-Ярузэльскіх у Залуччы. Сёння дзіцячы дом для дзяцей-інвалідаў.

Тут апошнія дні ў Польшчы правёў прэзідэнт Ігнацы Масціцкі.

Адзін з разбураных будынкаў палацавага комплексу.
Адзін з разбураных будынкаў палацавага комплексу.
Разбураны касцёл з радавым склепам Крыштафовічаў-Ярузельскіх.
Разбураны касцёл з радавым склепам Крыштафовічаў-Ярузельскіх.
Падапечныя дзіцячага дома ў Залуччы пад Снятынем.
Падапечныя дзіцячага дома ў Залуччы пад Снятынем.
Калісьці ў прытулку дапамагалі сёстры-вікенціянкі са Снятыня.
Калісьці ў прытулку дапамагалі сёстры-вікенціянкі са Снятыня.

A сёння іх ролю ўзялі на сябе валанцёры De Paul.

Сястра Дарота Ірска, ігумення манастыра Вікенціянак у Снятыне.
Сястра Дарота Ірска, ігумення манастыра Вікенціянак у Снятыне.

Тут праводзяцца рэабілітацыйныя мерапрыемствы для дзяцей-інвалідаў.

Дзіцячы сад, кіраваны манашкамі.
Дзіцячы сад, кіраваны манашкамі.
Манахіні атачаюць апекай найстарэйшых жыхароў Снятыня і наваколля.
Манахіні атачаюць апекай найстарэйшых жыхароў Снятыня і наваколля.
Тры польскія сястры Генавефа, Стася і Марыся з вёскі пад Снянтынем.
Тры польскія сястры Генавефа, Стася і Марыся з вёскі пад Снянтынем.

Жанчыны ў выніку збегу абставінаў пасля 1945 года не з'ехалі ў Польшчу і засталіся на Украіне.

Мы так і не выйшлі замуж! Калі жаніцца, то толькі з каталіком, а ўсе польскія хлопцы з'ехалі”.
Мы так і не выйшлі замуж! Калі жаніцца, то толькі з каталіком, а ўсе польскія хлопцы з'ехалі”.

"Мы засталіся адны і павінны былі неяк даць рады.”

Залешчыкі на Днястры, адзін з найбуйнейшых курортаў II РП.
Залешчыкі на Днястры, адзін з найбуйнейшых курортаў II РП.
"Як гуляць, так гуляць, порткі прадаць, фрак закласці!”
"Як гуляць, так гуляць, порткі прадаць, фрак закласці!”

Украінка Марыя Верашчук з настальгіяй успамінае часы, калі вуліцы Залешчыкаў гулі жыццём і ўсе хадзілі на пляжы “цяністыя” і “сонечныя”.

Львоўскія вароты, апошнія рэшткі крэпасці ў акопах Святой Тройцы.
Львоўскія вароты, апошнія рэшткі крэпасці ў акопах Святой Тройцы.
У XVIII ст. у гэтым касцёле ў Акопах ад рускіх абараняліся палякі на чале з Казімірам Пуласкім.
У XVIII ст. у гэтым касцёле ў Акопах ад рускіх абараняліся палякі на чале з Казімірам Пуласкім.

Пазней героем вайны за незалежнасць ЗША.

Месца ўпадзення ракі Збруч у Днястр. Былы трайны стык межаў Польшчы, Румыіі і СССР.
Месца ўпадзення ракі Збруч у Днястр. Былы трайны стык межаў Польшчы, Румыіі і СССР.

Former tripoint of the borders of Poland, Romania and the USSR.

Крэпасць у Камянец-Падольскім, якая абараняла Рэч Паспалітую Абодвух Народаў ад Турцыі.
Крэпасць у Камянец-Падольскім, якая абараняла Рэч Паспалітую Абодвух Народаў ад Турцыі.

It defended the Polish-Lithuanian Commonwealth against Turkey in the 16th-18th centuries

Шпацыр па Камянцы-Падольскім.
Шпацыр па Камянцы-Падольскім.
Хоцінскі замак у XVII ст. двойчы быў сведкам трыумфу Рэчы Паспалітай у баях з Турцыяй.
Хоцінскі замак у XVII ст. двойчы быў сведкам трыумфу Рэчы Паспалітай у баях з Турцыяй.

In the 17th century, the castle in Chocim witnessed two triumphs of the Polish-Lithuanian Commonwealth in the fights with Turkey.

Мінарэт перад саборам у Камянцы ўвянчаны статуяй Марыі.
Мінарэт перад саборам у Камянцы ўвянчаны статуяй Марыі.
Перамога Хрыста над помнікам падзякі Чырвонай Арміі.
Перамога Хрыста над помнікам падзякі Чырвонай Арміі.
1/1