Тры ракі

 
 

Мяжа: Польшча - Румынія - СССР
Сёння: Украіна

 

Гісторыя ІІ Рэчы Паспалітай, ад яе нараджэння да трагічнага канца, знайшла сваё адлюстраванне ў гэтых трох памежных рэках. 17 і 18 верасня 1939 г. па мосце праз раку Чарамош у Кутах, які ўжо не існуе, праехалі лімузіны з прэзідэнтам, вышэйшымі прадстаўнікамі польскай дзяржавы і генераламі. За імі цягнуліся армія і калоны мірных жыхароў, якія шукалі прытулку ў Румыніі перад тварам савецкай агрэсіі. 20 верасня на непрыкметнай, поўнай дзірак у бруку вуліцы, загінуў Тадэвуш Далэнга-Мастовіч, аўтар “Кар'ера Нікадзіма Дызмы” і “Прафесара Вільчура”. Прэзідэнт Ігнацы Масціцкі дабраўся да трагічнага маста не з Варшавы, а з вёскі Ніжнія Залучча, што таксама месціцца на рацэ Чарамош, дзе правёў сваю апошнюю ноч на радзіме ў палацы, які належаў сям'і Ярузэльскіх-Крыштафовічаў. Сёння ў ім знаходзіцца дзіцячы дом для дзяцей-інвалідаў, у якім гадамі служылі польскія і ўкраінскія сёстры міласэрнасці з суседняга Снятына.
У Залуччы мяжа пакідае раку Чарамош і, праходзячы праз крыху хвалістыя перадгор’і Карпат, праз некалькі дзясяткаў кіламетраў яна апускаецца ў воды Днястра. На другім баку крутога схілу каньёна, у амаль пятлістым выгібе ракі, знаходзіцца знакаміты даваенны курорт Залешчыкі. Прапаганда Польскай Народнай Рэспублікі настойвала на тым, што ў верасні 1939 г. прадстаўнікі вышэйшых польскіх улад уцяклі ў Румынію. Раскошны курорт добра ўпісваўся ў бачанне распусных капіталістычных крывасмокаў, якія пакідаюць сваю нацыю ў гадзіну суда.
Былая румынская мяжа заканчваецца прыблізна ў сямідзесяці кіламетрах на ўсход ад Залешчыкаў ля крэпасці Святой Тройцы на паветраным мысе ў развілках Днястра і ракі Збруч, што цякуць з поўначы. У міжваенны час на пераходзе праз раку з’явіўся польска-румынска-савецкі пункт сутыкнення трох межаў, пра які, зразумела, няма ні найменшага следу. Над Збручам навісае лёс памежнасці. З першага падзелу Польшчы рака абазначала мяжу паміж Рэччу Паспалітай і Аўстрыяй, пасля ліквідацыі Польшчы паміж Расіяй і Аўстрыяй і ў 20 стагоддзі паміж ІІ Рэччы Паспалітай і СССР. Нават сёння ў межах адной дзяржавы знаходзіцца ментальная і культурная мяжа паміж Заходняй і Цэнтральнай Украінай. Яры Падолля заканчваюцца ля яе вытокаў, і раскідваюцца лясы Валыні.

Сястра Барбара і сляпая бабуля Шурка.
Сястра Барбара і сляпая бабуля Шурка.

Сёстры-вікенціянкі са Снятыня дапамагаюць там, хто найбольш мае патрэбу.

press to zoom
Мост у Кутах праз Чарамош, які злучаў Галіцыю і Букавіну, а калісьці ІІ Рэч Паспалітую і Румынію.
Мост у Кутах праз Чарамош, які злучаў Галіцыю і Букавіну, а калісьці ІІ Рэч Паспалітую і Румынію.

Менавіта тут пакінуў Польшчу прэзідэнт Ігнацы Масціцкі і вышэйшыя прадстаўнікі ўлады II Рэчы паспалітай, даведаўшыся аб савецкай агрэсіі супраць Польшчы 17 верасня 1939 г.

press to zoom
Руіны будынка польскіх памежнікаў каля неіснуючага цяпер моста ў Кутах над Чарамошам.
Руіны будынка польскіх памежнікаў каля неіснуючага цяпер моста ў Кутах над Чарамошам.
press to zoom
Армянскія могілкі ў Кутах. Да вайны Куты называліся армянскай сталіцай Польшчы.
Армянскія могілкі ў Кутах. Да вайны Куты называліся армянскай сталіцай Польшчы.
press to zoom
Косаў або “Гуцульскі Давос”. Фот. Tomasz Lachowski
Косаў або “Гуцульскі Давос”. Фот. Tomasz Lachowski

Доктар Апалінарый Тарнаўскі стварыў тут санаторый пад назвай “Лякарня Нацыі”.

press to zoom
Доктар Тарнаўскі славіўся арыгінальнымі метадамі лячэння і быў піянерам прыроднай медыцыны.
Доктар Тарнаўскі славіўся арыгінальнымі метадамі лячэння і быў піянерам прыроднай медыцыны.

Абуджэнне ў шэсць раніцы, гімнастыка, лячэнне вадой, сонечныя і паветраныя ванны, дыхальная гімнастыка, туры басанож, рэкамендуемая дыета без мяса.

press to zoom
Адна з гістарычных віл на тэрыторыі “Лякарні Нацыі”. Фот. Tomasz Lachowski
Адна з гістарычных віл на тэрыторыі “Лякарні Нацыі”. Фот. Tomasz Lachowski
press to zoom
Пабудаваны ў 1938 г. басейн у Косаве.
Пабудаваны ў 1938 г. басейн у Косаве.
press to zoom
Пабудаваны ў 1938 г. басейн у Косаве.
Пабудаваны ў 1938 г. басейн у Косаве.
press to zoom
У будынку даваеннага рэстарана ствараецца Цэнтр культурнай спадчыны Карпат.
У будынку даваеннага рэстарана ствараецца Цэнтр культурнай спадчыны Карпат.

Са сродкаў Праграмы трансгранічнага супрацоўніцтва Польшча-Беларусь-Украіна ў рамках праекта “Свет Карпацкай ружы”.

press to zoom
Могілкі класікі савецкага аўтапрама.
Могілкі класікі савецкага аўтапрама.
press to zoom
Юзэф Ях, адзін з апошніх даваенных польскіх жыхароў Косава.
Юзэф Ях, адзін з апошніх даваенных польскіх жыхароў Косава.
press to zoom
братоў і сясцёр Мечыслава і Ядвігі Красоўскіх з Косава.
братоў і сясцёр Мечыслава і Ядвігі Красоўскіх з Косава.

Дзецьмі перажылі забойства ўкраінскімі нацыяналістамі тутэйшых палякаў.

press to zoom
Палац Крыштафовічаў-Ярузэльскіх у Залуччы. Сёння дзіцячы дом для дзяцей-інвалідаў.
Палац Крыштафовічаў-Ярузэльскіх у Залуччы. Сёння дзіцячы дом для дзяцей-інвалідаў.

Тут апошнія дні ў Польшчы правёў прэзідэнт Ігнацы Масціцкі.

press to zoom
Адзін з разбураных будынкаў палацавага комплексу.
Адзін з разбураных будынкаў палацавага комплексу.
press to zoom
Разбураны касцёл з радавым склепам Крыштафовічаў-Ярузельскіх.
Разбураны касцёл з радавым склепам Крыштафовічаў-Ярузельскіх.
press to zoom
Падапечныя дзіцячага дома ў Залуччы пад Снятынем.
Падапечныя дзіцячага дома ў Залуччы пад Снятынем.
press to zoom
Калісьці ў прытулку дапамагалі сёстры-вікенціянкі са Снятыня.
Калісьці ў прытулку дапамагалі сёстры-вікенціянкі са Снятыня.

A сёння іх ролю ўзялі на сябе валанцёры De Paul.

press to zoom
Сястра Дарота Ірска, ігумення манастыра Вікенціянак у Снятыне.
Сястра Дарота Ірска, ігумення манастыра Вікенціянак у Снятыне.

Тут праводзяцца рэабілітацыйныя мерапрыемствы для дзяцей-інвалідаў.

press to zoom
Дзіцячы сад, кіраваны манашкамі.
Дзіцячы сад, кіраваны манашкамі.
press to zoom
Манахіні атачаюць апекай найстарэйшых жыхароў Снятыня і наваколля.
Манахіні атачаюць апекай найстарэйшых жыхароў Снятыня і наваколля.
press to zoom
Тры польскія сястры Генавефа, Стася і Марыся з вёскі пад Снянтынем.
Тры польскія сястры Генавефа, Стася і Марыся з вёскі пад Снянтынем.

Жанчыны ў выніку збегу абставінаў пасля 1945 года не з'ехалі ў Польшчу і засталіся на Украіне.

press to zoom
Мы так і не выйшлі замуж! Калі жаніцца, то толькі з каталіком, а ўсе польскія хлопцы з'ехалі”.
Мы так і не выйшлі замуж! Калі жаніцца, то толькі з каталіком, а ўсе польскія хлопцы з'ехалі”.

"Мы засталіся адны і павінны былі неяк даць рады.”

press to zoom
Залешчыкі на Днястры, адзін з найбуйнейшых курортаў II РП.
Залешчыкі на Днястры, адзін з найбуйнейшых курортаў II РП.
press to zoom
"Як гуляць, так гуляць, порткі прадаць, фрак закласці!”
"Як гуляць, так гуляць, порткі прадаць, фрак закласці!”

Украінка Марыя Верашчук з настальгіяй успамінае часы, калі вуліцы Залешчыкаў гулі жыццём і ўсе хадзілі на пляжы “цяністыя” і “сонечныя”.

press to zoom
Львоўскія вароты, апошнія рэшткі крэпасці ў акопах Святой Тройцы.
Львоўскія вароты, апошнія рэшткі крэпасці ў акопах Святой Тройцы.
press to zoom
У XVIII ст. у гэтым касцёле ў Акопах ад рускіх абараняліся палякі на чале з Казімірам Пуласкім.
У XVIII ст. у гэтым касцёле ў Акопах ад рускіх абараняліся палякі на чале з Казімірам Пуласкім.

Пазней героем вайны за незалежнасць ЗША.

press to zoom
Месца ўпадзення ракі Збруч у Днястр. Былы трайны стык межаў Польшчы, Румыіі і СССР.
Месца ўпадзення ракі Збруч у Днястр. Былы трайны стык межаў Польшчы, Румыіі і СССР.

Former tripoint of the borders of Poland, Romania and the USSR.

press to zoom
Крэпасць у Камянец-Падольскім, якая абараняла Рэч Паспалітую Абодвух Народаў ад Турцыі.
Крэпасць у Камянец-Падольскім, якая абараняла Рэч Паспалітую Абодвух Народаў ад Турцыі.

It defended the Polish-Lithuanian Commonwealth against Turkey in the 16th-18th centuries

press to zoom
Шпацыр па Камянцы-Падольскім.
Шпацыр па Камянцы-Падольскім.
press to zoom
Хоцінскі замак у XVII ст. двойчы быў сведкам трыумфу Рэчы Паспалітай у баях з Турцыяй.
Хоцінскі замак у XVII ст. двойчы быў сведкам трыумфу Рэчы Паспалітай у баях з Турцыяй.

In the 17th century, the castle in Chocim witnessed two triumphs of the Polish-Lithuanian Commonwealth in the fights with Turkey.

press to zoom
Мінарэт перад саборам у Камянцы ўвянчаны статуяй Марыі.
Мінарэт перад саборам у Камянцы ўвянчаны статуяй Марыі.
press to zoom
Перамога Хрыста над помнікам падзякі Чырвонай Арміі.
Перамога Хрыста над помнікам падзякі Чырвонай Арміі.
press to zoom
1/1