Сілезія і Заольззе

 

Мяжа: 1. Сілезія: Польшча - Германія; 2. Заольззе: Польшча - Чэхаславакія (з сакавіка 1939 г. Пратэктарат Чэхіі і Маравіі)
Сёння: 1. Польшча; 2. Чэхія

У Рэптах Сілезскіх слуп з “версальскай” датай, выгравіраванай з вышыні пастамента, падобны да старажытнага абеліска, кідае цень на былую мяжу, якая, выгінаючыся па Сілезіі, падзяляла дамы, вуліцы, гарады, шахты і людзей. Гэты адзіны, пераплецены і этнічна змяшаны чалавечы тыгель быў спачатку разбіты на дзве часткі нядаўна створанай штучнай лініяй мяжы, а потым змецены нямецка-савецкай бурай.
Пасля абвяшчэння ІІ Рэччу Паспалітай незалежнасці, шахта «Макашовы» у сённяшнім Забжы знаходзілася ў Германіі, але мяжа праходзіла дакладна ўздоўж агароджы шахты і галоўны ўваход у шахту адначасова стаў памежным пераходам. Паколькі з 4600 працаўнікоў 3600 пражывалі ў Польшчы, шахцёры, накіроўваючыся на працу, павінны былі кожны дзень перасякаць дзяржаўную мяжу.
У 1945 годзе рускія абыходзіліся з шахтай “Макашовы” гэтак жа, як і з усёй Верхняй Сілезіяй, гэта значыць як з захопленымі “трафейнымі” землямі. Савецкія вызваліцелі ўчынілі масавыя згвалтаванні, рабаванні і забойствы, а дзясяткі тысяч верхнесілезцаў былі дэпартаваны ўглыб Расіі. Толькі ў 2015 годзе ў Бытаме, у   70-ю гадавіну гэтых драматычных падзей, быў адкрыты першы помнік Верхнесілезскай трагедыі.
***
На найноўшую гісторыю Цешынскай Сілезіі паўплывала рака Ольза, якая ў аб’яднанай Еўропе злучае Чэхію і Польшчу, але большую частку ХХ стагоддзя яна падзяляла Цешынскую Сілезію на польскую і чэшскую Сілезію, гэта значыць Заольззе.
У 1910 г. каля 70% палякаў пражывалі на землях Заольззя. У 1920 г. ва ўмовах наступлення бальшавікоў на Варшаву чэхі цаной стварэння сухапутнага калідора для пастаўкі зброі з Захаду прымусілі Польшчу адмовіцца ад нацыянальнага плебісцыту і пагадзіцца на невыгадны падзел Цешынскай Сілезіі, Спішу і Аравы. У сваю чаргу ў 1938 г. Польшча, скарыстаўшыся аслабленнем Прагі пасля Мюнхенскай канферэнцыі, зброяй вярнула спрэчныя тэрыторыі. Хто меў рацыю ў гэтым канфлікце, гісторыкі спрачаюцца і па гэты дзень.
У 2011 г. 7,8 % жыхароў Заольззя, гэта значыць 28 тыс. чалавек, заявілі пра польскую нацыянальнасць. “Гуральскае Свята” – гэта даніна польскасці Заольззя. Штогод, у пачатку жніўня, у гарадскі лес у мястэчку Яблонкаў з’язджаюцца фальклорныя калектывы не толькі з Заольззя і Польшчы, але і з усёй Еўропы і нават з іншых кантынентаў. На працягу трох дзён тысячы людзей танчаць, спяваюць і гуляюць да світання, святкуючы сваю рэгіянальную ідэнтычнасць.

У 1917 годзе бацька Яна Сівога з Заольззя трымаў яе ў кішэні на сэрцы, калі ў яго трапіла куля, выпушчаная рускім салдатам.

Памежны слуп у Рэптах, раёне Тарноўскіх гор у Сілезіі.
Памежны слуп у Рэптах, раёне Тарноўскіх гор у Сілезіі.
Сцяна Крыніцы Юнацтва складзеная са старадаўніх памежных слупоў у Рэптах.
Сцяна Крыніцы Юнацтва складзеная са старадаўніх памежных слупоў у Рэптах.
Алея памежных слупоў з вёскі Лігота Тваркоўская, цяпер у вёсцы Грабоўка.
Алея памежных слупоў з вёскі Лігота Тваркоўская, цяпер у вёсцы Грабоўка.
Сучасныя вароты ў ліквідаваную шахту Макошавы.
Сучасныя вароты ў ліквідаваную шахту Макошавы.
Шахта Макашовы.
Шахта Макашовы.
Сілезія.
Сілезія.
У 1958 годзе ў Макашовах адбылася адна з найбуйнейшых катастроф у гісторыі Польшчы.
У 1958 годзе ў Макашовах адбылася адна з найбуйнейшых катастроф у гісторыі Польшчы.

Зыгмунт Пятроўскі цудам выбраўся тады на паверхню.

Дом у раёне Стадолы ў Рыбніку, дзе жылі сем'і нямецкіх мытнікаў.
Дом у раёне Стадолы ў Рыбніку, дзе жылі сем'і нямецкіх мытнікаў.

Раніцай 1 верасня 1939 года адбыўся інсцэніраваны нацыстамі напад на суседні нямецкі памежны пост, які быў адным з дзясяткаў інцыдэнтаў, што павінны былі апраўдаць агрэсію Германіі супраць Польшчы.

Ганна Русіна з сынам Янам перад помнікам ахвярам Верхнясілезскай трагедыі.
Ганна Русіна з сынам Янам перад помнікам ахвярам Верхнясілезскай трагедыі.

Бацька Ганны быў адным з дзясяткаў тысяч верхнясілезцаў, дэпартаваных у глыб Расеі: “Тата памёр на зваротным шляху ад знясілення ў вагоне для быдла пад Люблінцам. Менш чым у пяцідзесяці кіламетрах ад роднага дома. Цела выкінулі дзесьці побач з рэйкамі. Мы нават не маглі развітацца з ім ці годна пахаваць яго”.

Разбураны палац нямецкага роду Донерсмаркаў ў Кравярках пад Раціборам.
Разбураны палац нямецкага роду Донерсмаркаў ў Кравярках пад Раціборам.
Палацавы інтэр'ер.
Палацавы інтэр'ер.
Палацавы інтэр'ер.
Палацавы інтэр'ер.
Палац у Кравярках.
Палац у Кравярках.
Рэстаўрацыя пахавальні Донерсмаркаў у палацавым парку.
Рэстаўрацыя пахавальні Донерсмаркаў у палацавым парку.
Надмагільныя пліты з могілак на мяжы Германіі, Польшчы і чэшскай Маравіі.
Надмагільныя пліты з могілак на мяжы Германіі, Польшчы і чэшскай Маравіі.
Мараўскія вароты паміж Карпатамі і Судэтамі, якія злучаюць поўнач і поўдзень Цэнтральнай Еўропы.
Мараўскія вароты паміж Карпатамі і Судэтамі, якія злучаюць поўнач і поўдзень Цэнтральнай Еўропы.
Месца ўпадзення ракі Ользы ў Одэр, або трохстык межаў Польшчы, Германіі і Чэхаславакіі.
Месца ўпадзення ракі Ользы ў Одэр, або трохстык межаў Польшчы, Германіі і Чэхаславакіі.

Сёння на польска-чэскай мяжы.

Пісьменнік і этнограф Яраслаў ёт-Дружыцкі паказвае Заольззе на карце II Рэчы Паспалітай.
Пісьменнік і этнограф Яраслаў ёт-Дружыцкі паказвае Заольззе на карце II Рэчы Паспалітай.
"Крывы касцёл" Святога Пятра з Алкантары ў закінутым горадзе Карвіна-Капальня.
"Крывы касцёл" Святога Пятра з Алкантары ў закінутым горадзе Карвіна-Капальня.

У 30-я гг. гэта быў горад з насельніцтвам больш за 20 тыс. Жыхароў, у тым ліку 70% палякаў, з уласнай ратушай, броварам, кінатэатрам і банкам. У выніку пасляваеннай рабаўнічай здабычы вугалю горад, літаральна, праваліўся пад зямлю.

Разбураныя эвангелісцкія могілкі ў Карвіне-Капальні, знойдзеныя Яраславам ёт-Дружыцкім.
Разбураныя эвангелісцкія могілкі ў Карвіне-Капальні, знойдзеныя Яраславам ёт-Дружыцкім.
Могілкі
Могілкі
У 1932 годзе пад Цешынам разбіліся асы польскай авіяцыі: Станіслаў Вігура і Францішак Жвірка.
У 1932 годзе пад Цешынам разбіліся асы польскай авіяцыі: Станіслаў Вігура і Францішак Жвірка.

Для палякаў так званае “Жвіркавіска” было ў 30-я гг. сімвалам сувязі Заольззя з Радзімай. У 1940 годзе немцы разбурылі пахавальню і вароты з надпісам “Старт у вечнасць Жвіркі і Вігуры”.

Помнік польскім салдатам, якія загінулі падчас баёў з Чэхаславакіяй у 1919 годзе ў Станаве.
Помнік польскім салдатам, якія загінулі падчас баёў з Чэхаславакіяй у 1919 годзе ў Станаве.
Гуральскае свята найбуйнейшае фальклорнае мерапрыемства ў Заольззі, якое аб'ядноўвае палякаў і чэхаў
Гуральскае свята найбуйнейшае фальклорнае мерапрыемства ў Заольззі, якое аб'ядноўвае палякаў і чэхаў
уральскае Свята
уральскае Свята
уральскае Свята
уральскае Свята
уральскае Свята
уральскае Свята
уральскае Свята
уральскае Свята
уральскае Свята
уральскае Свята
уральскае Свята
уральскае Свята
уральскае Свята
уральскае Свята
Бяскіды на Заольззі.
Бяскіды на Заольззі.
1/1