Сілезія і Заольззе

 

Мяжа: 1. Сілезія: Польшча - Германія; 2. Заольззе: Польшча - Чэхаславакія (з сакавіка 1939 г. Пратэктарат Чэхіі і Маравіі)
Сёння: 1. Польшча; 2. Чэхія

У Рэптах Сілезскіх слуп з “версальскай” датай, выгравіраванай з вышыні пастамента, падобны да старажытнага абеліска, кідае цень на былую мяжу, якая, выгінаючыся па Сілезіі, падзяляла дамы, вуліцы, гарады, шахты і людзей. Гэты адзіны, пераплецены і этнічна змяшаны чалавечы тыгель быў спачатку разбіты на дзве часткі нядаўна створанай штучнай лініяй мяжы, а потым змецены нямецка-савецкай бурай.
Пасля абвяшчэння ІІ Рэччу Паспалітай незалежнасці, шахта «Макашовы» у сённяшнім Забжы знаходзілася ў Германіі, але мяжа праходзіла дакладна ўздоўж агароджы шахты і галоўны ўваход у шахту адначасова стаў памежным пераходам. Паколькі з 4600 працаўнікоў 3600 пражывалі ў Польшчы, шахцёры, накіроўваючыся на працу, павінны былі кожны дзень перасякаць дзяржаўную мяжу.
У 1945 годзе рускія абыходзіліся з шахтай “Макашовы” гэтак жа, як і з усёй Верхняй Сілезіяй, гэта значыць як з захопленымі “трафейнымі” землямі. Савецкія вызваліцелі ўчынілі масавыя згвалтаванні, рабаванні і забойствы, а дзясяткі тысяч верхнесілезцаў былі дэпартаваны ўглыб Расіі. Толькі ў 2015 годзе ў Бытаме, у   70-ю гадавіну гэтых драматычных падзей, быў адкрыты першы помнік Верхнесілезскай трагедыі.
***
На найноўшую гісторыю Цешынскай Сілезіі паўплывала рака Ольза, якая ў аб’яднанай Еўропе злучае Чэхію і Польшчу, але большую частку ХХ стагоддзя яна падзяляла Цешынскую Сілезію на польскую і чэшскую Сілезію, гэта значыць Заольззе.
У 1910 г. каля 70% палякаў пражывалі на землях Заольззя. У 1920 г. ва ўмовах наступлення бальшавікоў на Варшаву чэхі цаной стварэння сухапутнага калідора для пастаўкі зброі з Захаду прымусілі Польшчу адмовіцца ад нацыянальнага плебісцыту і пагадзіцца на невыгадны падзел Цешынскай Сілезіі, Спішу і Аравы. У сваю чаргу ў 1938 г. Польшча, скарыстаўшыся аслабленнем Прагі пасля Мюнхенскай канферэнцыі, зброяй вярнула спрэчныя тэрыторыі. Хто меў рацыю ў гэтым канфлікце, гісторыкі спрачаюцца і па гэты дзень.
У 2011 г. 7,8 % жыхароў Заольззя, гэта значыць 28 тыс. чалавек, заявілі пра польскую нацыянальнасць. “Гуральскае Свята” – гэта даніна польскасці Заольззя. Штогод, у пачатку жніўня, у гарадскі лес у мястэчку Яблонкаў з’язджаюцца фальклорныя калектывы не толькі з Заольззя і Польшчы, але і з усёй Еўропы і нават з іншых кантынентаў. На працягу трох дзён тысячы людзей танчаць, спяваюць і гуляюць да світання, святкуючы сваю рэгіянальную ідэнтычнасць.

У 1917 годзе бацька Яна Сівога з Заольззя трымаў яе ў кішэні на сэрцы, калі ў яго трапіла куля, выпушчаная рускім салдатам.

press to zoom
Памежны слуп у Рэптах, раёне Тарноўскіх гор у Сілезіі.
Памежны слуп у Рэптах, раёне Тарноўскіх гор у Сілезіі.
press to zoom
Сцяна Крыніцы Юнацтва складзеная са старадаўніх памежных слупоў у Рэптах.
Сцяна Крыніцы Юнацтва складзеная са старадаўніх памежных слупоў у Рэптах.
press to zoom
Алея памежных слупоў з вёскі Лігота Тваркоўская, цяпер у вёсцы Грабоўка.
Алея памежных слупоў з вёскі Лігота Тваркоўская, цяпер у вёсцы Грабоўка.
press to zoom
Сучасныя вароты ў ліквідаваную шахту Макошавы.
Сучасныя вароты ў ліквідаваную шахту Макошавы.
press to zoom
Шахта Макашовы.
Шахта Макашовы.
press to zoom
Сілезія.
Сілезія.
press to zoom
У 1958 годзе ў Макашовах адбылася адна з найбуйнейшых катастроф у гісторыі Польшчы.
У 1958 годзе ў Макашовах адбылася адна з найбуйнейшых катастроф у гісторыі Польшчы.

Зыгмунт Пятроўскі цудам выбраўся тады на паверхню.

press to zoom
Дом у раёне Стадолы ў Рыбніку, дзе жылі сем'і нямецкіх мытнікаў.
Дом у раёне Стадолы ў Рыбніку, дзе жылі сем'і нямецкіх мытнікаў.

Раніцай 1 верасня 1939 года адбыўся інсцэніраваны нацыстамі напад на суседні нямецкі памежны пост, які быў адным з дзясяткаў інцыдэнтаў, што павінны былі апраўдаць агрэсію Германіі супраць Польшчы.

press to zoom
Ганна Русіна з сынам Янам перад помнікам ахвярам Верхнясілезскай трагедыі.
Ганна Русіна з сынам Янам перад помнікам ахвярам Верхнясілезскай трагедыі.

Бацька Ганны быў адным з дзясяткаў тысяч верхнясілезцаў, дэпартаваных у глыб Расеі: “Тата памёр на зваротным шляху ад знясілення ў вагоне для быдла пад Люблінцам. Менш чым у пяцідзесяці кіламетрах ад роднага дома. Цела выкінулі дзесьці побач з рэйкамі. Мы нават не маглі развітацца з ім ці годна пахаваць яго”.

press to zoom
Разбураны палац нямецкага роду Донерсмаркаў ў Кравярках пад Раціборам.
Разбураны палац нямецкага роду Донерсмаркаў ў Кравярках пад Раціборам.
press to zoom
Палацавы інтэр'ер.
Палацавы інтэр'ер.
press to zoom
Палацавы інтэр'ер.
Палацавы інтэр'ер.
press to zoom
Палац у Кравярках.
Палац у Кравярках.
press to zoom
Рэстаўрацыя пахавальні Донерсмаркаў у палацавым парку.
Рэстаўрацыя пахавальні Донерсмаркаў у палацавым парку.
press to zoom
Надмагільныя пліты з могілак на мяжы Германіі, Польшчы і чэшскай Маравіі.
Надмагільныя пліты з могілак на мяжы Германіі, Польшчы і чэшскай Маравіі.
press to zoom
Мараўскія вароты паміж Карпатамі і Судэтамі, якія злучаюць поўнач і поўдзень Цэнтральнай Еўропы.
Мараўскія вароты паміж Карпатамі і Судэтамі, якія злучаюць поўнач і поўдзень Цэнтральнай Еўропы.
press to zoom
Месца ўпадзення ракі Ользы ў Одэр, або трохстык межаў Польшчы, Германіі і Чэхаславакіі.
Месца ўпадзення ракі Ользы ў Одэр, або трохстык межаў Польшчы, Германіі і Чэхаславакіі.

Сёння на польска-чэскай мяжы.

press to zoom
Пісьменнік і этнограф Яраслаў ёт-Дружыцкі паказвае Заольззе на карце II Рэчы Паспалітай.
Пісьменнік і этнограф Яраслаў ёт-Дружыцкі паказвае Заольззе на карце II Рэчы Паспалітай.
press to zoom
"Крывы касцёл" Святога Пятра з Алкантары ў закінутым горадзе Карвіна-Капальня.
"Крывы касцёл" Святога Пятра з Алкантары ў закінутым горадзе Карвіна-Капальня.

У 30-я гг. гэта быў горад з насельніцтвам больш за 20 тыс. Жыхароў, у тым ліку 70% палякаў, з уласнай ратушай, броварам, кінатэатрам і банкам. У выніку пасляваеннай рабаўнічай здабычы вугалю горад, літаральна, праваліўся пад зямлю.

press to zoom
Разбураныя эвангелісцкія могілкі ў Карвіне-Капальні, знойдзеныя Яраславам ёт-Дружыцкім.
Разбураныя эвангелісцкія могілкі ў Карвіне-Капальні, знойдзеныя Яраславам ёт-Дружыцкім.
press to zoom
Могілкі
Могілкі
press to zoom
У 1932 годзе пад Цешынам разбіліся асы польскай авіяцыі: Станіслаў Вігура і Францішак Жвірка.
У 1932 годзе пад Цешынам разбіліся асы польскай авіяцыі: Станіслаў Вігура і Францішак Жвірка.

Для палякаў так званае “Жвіркавіска” было ў 30-я гг. сімвалам сувязі Заольззя з Радзімай. У 1940 годзе немцы разбурылі пахавальню і вароты з надпісам “Старт у вечнасць Жвіркі і Вігуры”.

press to zoom
Помнік польскім салдатам, якія загінулі падчас баёў з Чэхаславакіяй у 1919 годзе ў Станаве.
Помнік польскім салдатам, якія загінулі падчас баёў з Чэхаславакіяй у 1919 годзе ў Станаве.
press to zoom
Гуральскае свята найбуйнейшае фальклорнае мерапрыемства ў Заольззі, якое аб'ядноўвае палякаў і чэхаў
Гуральскае свята найбуйнейшае фальклорнае мерапрыемства ў Заольззі, якое аб'ядноўвае палякаў і чэхаў
press to zoom
уральскае Свята
уральскае Свята
press to zoom
уральскае Свята
уральскае Свята
press to zoom
уральскае Свята
уральскае Свята
press to zoom
уральскае Свята
уральскае Свята
press to zoom
уральскае Свята
уральскае Свята
press to zoom
уральскае Свята
уральскае Свята
press to zoom
уральскае Свята
уральскае Свята
press to zoom
Бяскіды на Заольззі.
Бяскіды на Заольззі.
press to zoom
1/1