Мазуры|Павісле|Жулавы

 
 
 

Мяжа: Польшча - Усходняя Прусія (Германія) - Вольны горад Гданьск
Сёння: Польшча

 

На мяжы Мазураў і Курпёўшчыны паміж мястэчкамі Хожэле і Апаленец стаіць высокі дом з пакатым дахам. У маі 1930 г. праз паўкруглыя дзверы, якія зараз шырока адчынены гуляючымі дзецьмі, у будынак увайшоў прэзідэнт Ігнат Масціцкі. У той час над уваходам быў бачны надпіс “Пагранічная застава “Хожэле”, а таксама партрэты прэзідэнта і лозунг “Гвардыя сочыць за мяжой!”. Такая мяжа існавала ўжо некалькі соцень гадоў, і нават І Сусветная вайна не змяніла яе.
У 1920 г. на рэферэндуме ў Мазурах, Варміі і Павіслі Польшча пацярпела адчувальную паразу. Больш за 90% выбаршчыкаў выказаліся за прыналежнасць да Германіі. І ўсё ж у пяці вёсках, якія ляжаць на рацэ Вісла і сёння ўтвараюць адну вёску Янава, гісторыя прыняла іншы ход. Дзякуючы рашучасці жыхароў, палякі набралі большасць галасоў і тут быў створаны адзіны польскі анклаў у Павіслі, звязаны з “кантынентальнай” часткай краіны толькі паромнай пераправай на Гнеў. Гэты сухапутны востраў даўжынёй восем кіламетраў і шырынёй паўтары кіламетры ў 1931 годзе, у якім жылі шэсцьсот палякаў і дзевяноста немцаў, на працягу дваццаці гадоў рамантычна называўся Малой Польшчай альбо Рэспублікай Янаў.
На поўнач ад Янава, у Белай Гуры, дзе гатычныя шлюзы аддзяляюць Віслу і Ногат, сутыкаліся да вайны межы Польшчы, Усходняй Прусіі (Германія) і Вольнага горада Гданьск. Там, у плоскіх, як стол, надвіслянскіх Жулавах, канец ІІ Сусветнай вайны стаў і канцом гісторыі яе былых жыхароў: палякаў, галандскіх менанітаў і немцаў. На гэтай нічыйнай зямлі сустрэліся прыбышы з усіх куткоў ІІ Рэчы Паспалітай.
 – Мы, дваццаці-, трыццацігадовыя, або трэцяе пакаленне пасляваенных асаднікаў, таксама першыя, хто спрабуе з поўнай перакананасцю сказаць пра сябе: жулавякі. Знайсці сваю ідэнтычнасць, – кажа Каміла Зентэк з гістарычнага парка Жулавы. – Праз семдзесят пяць гадоў пасля заканчэння вайны, напэўна, самы час азірнуцца, і, не шкадуючы аб страчаным мінулым, сказаць: “Мы дома”.

Стэфан Шчапкоўскі нарадзіўся на былой мяжы паміж польскай Мазовіяй і нямецкімі Мазурамі.
Стэфан Шчапкоўскі нарадзіўся на былой мяжы паміж польскай Мазовіяй і нямецкімі Мазурамі.

“У дзяцінстве я дапамагаў “цукровым”, гэта значыць кантрабандыстам цукру. Тое, што я даведаўся тады, спатрэбілася мне потым, калі падчас вайны стаў кур'ерам Арміі Краёвай".

Былы аб'ект польскай памежнай службы ў Хажэлях.
Былы аб'ект польскай памежнай службы ў Хажэлях.
Вёска Янова калісьці называлася Рэччу Паспалітай Яноўскай.
Вёска Янова калісьці называлася Рэччу Паспалітай Яноўскай.

У міжваенны перыяд адзіны польскі анклаў на Павісле, цалкам акружаны Германіяй.

Адна з апошніх жыхарак Янава, якая памятае яшчэ даваенныя часы.
Адна з апошніх жыхарак Янава, якая памятае яшчэ даваенныя часы.
Так жылося ў Янаве ў часы II Рэчы Паспалітай.
Так жылося ў Янаве ў часы II Рэчы Паспалітай.
Неіснуючы сёння паром праз Віслу ў Гнеў. Калісьці адзіная сувязь Янава з астатняй Польшчай.
Неіснуючы сёння паром праз Віслу ў Гнеў. Калісьці адзіная сувязь Янава з астатняй Польшчай.

It used to be the only connection between Janów and the rest of Poland.

Школа ў Янаве.
Школа ў Янаве.
Соф'я Рушкоўская: “Калі ўвайшлі Саветы, то пачалося пекла. Жанчын масава гвалтавалі".
Соф'я Рушкоўская: “Калі ўвайшлі Саветы, то пачалося пекла. Жанчын масава гвалтавалі".

"Women were raped on a mass scale. Many of them became pregnant.”

Шлюз у Белай Гары, які падзяляе Віслу і Ногат.
Шлюз у Белай Гары, які падзяляе Віслу і Ногат.
Трохстык межаў Польшчы, Германіі (Усходняя Прусія) і свабоднага горада Гданьска.
Трохстык межаў Польшчы, Германіі (Усходняя Прусія) і свабоднага горада Гданьска.
Камень на былым трохстыку з таблічкай у памяць аб аднаўленні Польшчай незалежнасці ў 1918 г.
Камень на былым трохстыку з таблічкай у памяць аб аднаўленні Польшчай незалежнасці ў 1918 г.

З другога боку выбіты нямецкія назвы гарадоў на тэрыторыі Вольнага горада Гданьск, між іншага, “Данцыг” ці “Гданьск”.

Пейзаж Павісля.
Пейзаж Павісля.
Эміль Клінгенберг, адзін з апошніх карэнных жыхароў раёна Павісля і Жулаваў.
Эміль Клінгенберг, адзін з апошніх карэнных жыхароў раёна Павісля і Жулаваў.
Традыцыйны аркадны дом на Жулавах, пабудаваны галандскімі менанітамі.
Традыцыйны аркадны дом на Жулавах, пабудаваны галандскімі менанітамі.
Станіслаў Зваліцкі, адзін з асаднікаў, якія масава прыбылі на спусцелыя пасля вайны Жулавы.licki, on
Станіслаў Зваліцкі, адзін з асаднікаў, якія масава прыбылі на спусцелыя пасля вайны Жулавы.licki, on
Касцёл Святога Мікалая ў Жаліхове ператвораны ў грэка-каталіцкую царкву.
Касцёл Святога Мікалая ў Жаліхове ператвораны ў грэка-каталіцкую царкву.

У 1947 годзе на Жулавы патрапілі ўкраінцы, дэпартаваныя ў рамках злачыннай аперацыі “Вісла”.

Сані, прывезеныя ў Жулавы палякамі, ацалелымі пасля бойні на Валыні.
Сані, прывезеныя ў Жулавы палякамі, ацалелымі пасля бойні на Валыні.

Жулаўскі Гістарычны Парк.

Памежны слуп паміж вольным горадам Гданьск і Германіяй на Балтыцы на Віслянскай затоцы.
Памежны слуп паміж вольным горадам Гданьск і Германіяй на Балтыцы на Віслянскай затоцы.
Сучасная мяжа паміж Польшчай, Еўрапейскім Саюзам, і Калінінградскай вобласцю Расеі.
Сучасная мяжа паміж Польшчай, Еўрапейскім Саюзам, і Калінінградскай вобласцю Расеі.
1/1